M–

Christian Boltanski. Projekty warszawskie.

 

15 września 2001 roku w Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie otwarta została wystawa prac Christiana Boltanskiego pn. ‘Revenir’. Stanowiła jeden z projektów warszawskich. W przeciwieństwie do projektów, które artysta zrealizował w 1995 r. w Nowym Jorku pn. ‘Lost: New York Projects’, projekty warszawskie Boltanskiego nie miały jednej, łączącej je nazwy. To ciekawy szczegół, ponieważ nowojorskie doświadczenie w pewnym sensie było jednym z odniesień dla artysty. Zaś tym, co zainspirowało Miladę Ślizińską, kuratorkę tej wystawy, była praca pn. ‘Missing House’, którą Boltanski zrealizował w Berlinie, w 1995 r. Boltanski przyjął zaproszenie z CSW i rozpoczął pracę, której częścią było badanie przez niego historii społeczności żydowskiej w Warszawie. Wcześniej, ani w 1978 i 1984 r., kiedy to, w 1978 r. przedstawił prace wspólnie z pracami Anette Messager w Galerii Foksal ani w 1984 r, kiedy to miał w tejże galerii swoją indywidualną wystawę, artysta raczej nie odnosił się do ‘małych lokalnych, warszawskich pamięci’, a jeśli odnosił się do nich, to czynił to w bardziej "ogólny i uniwersalny sposób", np. poprzez używane ubrania z ówczesnych sklepów z używaną odzieżą.

Jednym z efektów tej pracy był projekt pn. ‘Świadek’. Na 40 billboardach w 40 różnych miejscach w mieście umieszczony został fragment czarno-białego zdjęcia młodej kobiety, tylko oczy i górna część nosa, z lekko przechyloną, lekko odwróconą w bok głową i spojrzeniem skierowanym gdzieś w tę stronę, daleko. To jeden z najbardziej poruszających pomników, które upamiętniały, tych, którzy byli i którzy zaginęli, i których brakuje w tym mieście.

 ‘Świadek’, to niezwykły projekt. Oczy i spojrzenie konkretnej osoby, która widzi coś, czego nie widzą inni, wydarzenia w każdej części miasta, wszystkie wydarzenia związane z warszawską społecznością żydowską, pamięć i niepamięć o nich. Boltanski przywoływał, poprzez jedną osobę jej małe pamięci, z różnych miejsc miasta, i z różnych chwil, całą zaginioną i zgubioną żydowską społeczność Warszawy, a wraz z nią wszystkie nieistniejące i brakujące synagogi i kamienice tej społeczności, i czas życia społeczności.

Innym projektem nad dziejami społeczności żydowskiej w Warszawie był projekt, pn. ‘Revenir’. Był to czterostronicowy czarno-biały druk, na którego pierwszej stronie, pod nazwiskiem artysty i tytułem wystawy, znajdowało się zdjęcie grupy młodych mężczyzn, pod nim adres organizatora, adres tego, kto pytał o to, kim byli ci mężczyźni. Ze zdjęcia wybranych zostało dwóch z nich, następnie obraz ich twarzy i dłoni został powiększony, po czym powiększone zostały tylko obrazy ich twarzy, i w końcu tylko obrazy ich oczu. Powiększenia te pojawiały się na kolejnych stronach tego druku. Każde powiększenie miało pomóc, ułatwić rozpoznanie ich, jednakże, okazywało się, że każde powiększenie coraz bardziej rozmazywało i zacierało rysy ich twarzy, i to w takim stopniu, że ich rozpoznanie stawało się ostatecznie niemożliwe. Na ostatniej stronie tego druku, u dołu strony, umieszczony został napis: ‘Ci ludzie żyli w Warszawie w 1937 roku. Jeśli ich rozpoznajesz, skontaktuj się z nami.’ Druk ten umieszczony został jako dodatek – wkładka do lokalnej, warszawskiej części Gazety Wyborczej.

I ‘Revenir’, i ‘Świadek’, były w pewnym sensie, osobliwymi i wyjątkowymi projektami w twórczości Boltanskiego, osobliwymi i wyjątkowymi z powodu użytych w nich przez artystę środków wyrazu, które nie pojawiły się nigdy wcześniej i później.

W ramach projektów warszawskich w 2001 r. zrealizowano jeszcze wystawę pn. ‘Revenir’  Zaprezentowano na niej prace z ostatnich wtedy siedemnastu lat oraz nowe, stworzone specjalnie w ramach projektów warszawskich.  Układ i narrację wystawy pt.‘Revenir’ – wyznaczały prace, które artysta usytuował w trzech narożnych basztach Zamku Ujazdowskiego. Początek i narracji, i układu prac, wyznaczała praca pn. ‘Teatr cieni’ z 1984 roku, która została usytuowana przez artystę w baszcie zachodnio-północnej. Ich centralną część stanowiła praca pn. ‘Cień – Anioł śmierci’ z 1986 roku, usytuowana w baszcie południowo-zachodniej, natomiast ich zakończenie stanowiła praca pn. ‘Relikwiarz, ubranie z lnu’ z 1996 roku, która prezentowana była w baszcie wschodnio-południowej. Pierwszą przestrzenią, w której znajdowały się dwie prace pn. ‘Pomnik’ z 1986 roku oraz praca pn. ‘Pomnik: dzieci z liceum w Huls’, .do nich odnosił się, usytuowany w przylegającej do niej przestrzeni narożnej baszty ‘Teatr cieni’. W kolejnej sali pojawiali się po raz pierwszy ‘Przybysze’ to  praca, która artysta wykonał specjalnie dla tego warszawskiego projektu. Obok ‘Przybyszów’, pod ścianą, znajdował się ‘Relikwiarz’ z 1989 r. oraz ‘Reserve: umarli Szwajcarzy’ z 1990 r. W następnej sali artysta umieścił pracę pn. ‘Klub Myszki Mickey’ z 1989 r. i pracę pn. ‘Wieszaki’ z 1989 r. Dalej była przestrzeń, w której po raz kolejny pojawiali się ‘Przybysze’. Pomiędzy tą przestrzenią a przestrzenią z ‘Cieniem – Aniołem śmierci’ znajdowała się sala, w której ponownie pojawiali się ‘Przybysze’, tym razem wychodzili od ‘Cienia – Anioła śmierci’. Na ścianie obok ‘Przybyszów’ usytuowana została praca pn. ‘TOT’ z 2000 r. Od ‘Cienia – Anioła śmierci’ do ‘Relikwiarza, tkaniny z lnu’, przestrzeni wyłożonej darnią, na środku której znajdowała się podświetlona od góry fotografia zmarłego, jakby śpiącego z otwartymi ustami dziecka, owiniętego w tkaninę z lnu, jakby w całun ścieżka poprzez przestrzeń tej wystawy prowadziła przez przestrzeń z pracą ‘Reserve: Kanada’ z 2001 r., przestrzeń z pracą ‘Pokrywy’ z 1999 r., przestrzeń z pracą ‘Ekrany’ z 1998 r. oraz przestrzeń z pracami pn. ‘Chusty św. Weroniki’ z 1994 r. i ‘Groby’ z 1997 r..

Ostatnim warszawskim projektem była wystawa w Galerii Foksal w Warszawie, wystawa pn. ‘C.B., jego życie, jego praca’. Boltanski przedstawił używane przez siebie przedmioty jak eksponaty na wystawie poświęconej jego pamięci, a wrażenie to potęgowały nagrania głosów osób które wspominały go.,

W Nowym Jorku, na potrzeby swoich nowojorskich projektów, Boltanski wykonał serię ‘multipli’, i dzieł sztuki, i pamiątek po jego projektach. Były to pudełka z blachy cynkowej, takie jak te, których artysta używał do wykonywania swoich prac. Wewnątrz każdego z nich umieścił fotografię oraz jakiś ‘znaleziony przedmiot’, taki, który mógł w jakiś sposób oddawać życie przeciętnego nowojorczyka, przy czym w każdym pudełku znajdował się inny przedmiot. Na pokrywie pudełka znajdował się napis ‘Lost’.

Podobne wykonał Boltanski w Warszawie. Zaprojektował pudełko z tektury. Na jego pokrywie wydrukowane zostało jego nazwisko – Boltanski, a na jego spodzie słowo, które było nazwą dwóch z jego warszawskich projektów: Revenir’. W warszawskim pudełku Boltanski zebrał i umieścił to, co związane było z jego warszawskim projektem m.in. karnet z kompletem pocztówek z widokami miejsc, w których pojawił się ‘Świadek’, druk ‘Revenir’ ze zdjęciem ‘ludzi, którzy w 1937 roku żyli w Warszawie’, oraz ‘Chiński portret’, swoisty odpowiednik tego, co artysta przedstawił w Galerii Foksal – tym razem bowiem były to rzeczywiste wypowiedzi osób, które z nim lub z jego pracami, nie tylko warszawskimi, kiedyś się spotkały.  

Nieoczekiwanym skutkiem, warszawskiego projektu Boltanskiego była praca ‘Chance’, którą artysta wykonał w 2011 r. Były to wycinane na jego prośbę z warszawskiej Gazety Wyborczej i zbierane przez Miladę Ślizińską, zdjęcia dzieci, które dopiero co przyszły na świat, i na które Boltanski natrafił podczas realizacji swoich warszawskich projektów, w szczególności podczas realizacji ‘Revenir’.

W kolekcji CSW znajduje się praca artysty pn. ‘Przybysze’, którą artysta zrealizował dla swojego warszawskiego projektu, jakim była wystawa pn. ‘Revenir’.

We use cookies on our website. If you want to know more about our privacy policy, please click here.